Myanmar

คุณผู้อ่านครับ สารคดีเที่ยวพม่าอันยาวนานของเรามาถึงจุดสิ้นสุดจนได้ หลังจากผมพาคุณไปเที่ยวนครย่างกุ้ง ตามด้วยอาณาจักรมหัศจรรย์ที่พุกาม ก่อนปิดท้ายด้วยเมืองมัณฑเลย์ อันเป็นเมืองหลวงสุดท้ายของพม่าและของราชวงศ์อลองพระยา คุณผู้อ่านท่านหนึ่งกรุณาสอบถามมาว่าอยากให้ผมลงรายละเอียดสักนิด ผมจึงคัดลอกลำดับกษัตริย์ 10 รัชกาลมาจาก “พม่าเสียเมือง” ของคุณชายคึกฤทธิ์ ปราโมช

ผมกลืนน้ำลายเอื๊อก เมืองตั้งใหญ่ตั้งโต ทำไมต้องมานอนที่นี่วุ้ย ? ที่นี่ของผมหมายถึงมุมหนึ่งของเมืองมัณฑเลย์ เมืองที่มีพระราชวังตั้งอยู่ตรงกลาง มีกำแพงยาวด้านละ 2 กิโลเมตร มีคูน้ำกว้าง 70 เมตร ลึก 3 เมตร อยู่รอบทุกด้าน กำแพงทั้ง 4 ด้านมีประตูเมืองด้านละ 3 ประตู รวมแล้วทั้งหมด 12 ประตู หากเทียบกับเมืองไทยแล้วผมคิดถึงเชียงใหม่ แต่คูน้ำของมัณฑเลย์กว้างกว่า กำแพงดูใหญ่กว่าและสมบูรณ์กว่า

“ที่ตำบลมัณฑเลนั้นมีภูเขาอยู่ลูกหนึ่ง พระเจ้ามินดุงทรงพระสุบินแลเห็นภูเขามัณฑเลอันแปลว่ากองมณีนั้นอยู่บ่อย ๆ เมื่อทรงแก้พระสุบินให้อำมาตย์ราชเสวกและโหรพราหมณ์ได้ฟังต่างก็ทำนายทายทักว่าเป็นศุภนิมิต ควรที่จะได้สร้างราชธานีขึ้นใหม่ในระหว่างภูเขาลูกนั้นกับแม่น้ำอิรวดี แล้วขนานชื่อเมืองเป็นมงคลนามว่าพระนครมัณฑเล แต่พระนครนั้นต้องไม่อยู่ชิดริมน้ำอิรวดี ให้ตั้งให้ห่างพอสม

สมญาที่คนไทยรู้จักพุกามคือ “ทะเลเจดีย์” คำนี้ต้องมีที่มาแน่นอน หลังจากผมพาหวานใจเที่ยวพุกามมาทั้งวัน เราเจอหลายอย่างที่ไม่เคยคาดว่าจะได้เห็น ทั้งวัด วิหาร และเจดีย์ที่ดูแล้วดีเกินคิด แต่ผมก็ยังไม่เจอวิวดงเจดีย์เรียงรายทั่วแดน ยกเว้นตอนเช้าที่ไปห้อยต่องแต่งอยู่บนบันไดขึ้นเจดีย์ Bulaithee ตอนนั้นหลับตาปี๋ก็เลยไม่เห็นวิวเจดีย์ที่ไหนครับ

ก่อนมาพม่า ผมเคยได้ยินเรื่องของพุกามจากเพื่อนฝูงหลายราย แต่ไม่มีใครสักคนที่ทำให้ผมวาดภาพในอากาศถูกต้องสมจริง พุกามในฝันเป็นเมืองเล็กมีบ้านเรือนโทรม ๆ อยู่เรียงรายสองฝั่งถนน มีวัดมีเจดีย์อิฐมอญคล้ายกับสุโขทัยหรือกำแพงเพชรเมื่อสี่ห้าสิบปีที่แล้ว เมื่อมาถึงจริงผมถึงทราบว่าพุกามต่างจากนั้นเยอะ ไม่มีบ้านไม่มีอาคารใดเพราะพื้นที่ส่วนใหญ่ถูกอนุรักษ์ไว้ให้เป็นอุทยานประวัติศ

ในพุกามมีเจดีย์ไม่ต่ำกว่า 2,000 องค์ แม้เจดีย์ที่ผู้คนนิยมเที่ยวกันจะมีจำนวนต่ำร้อย แต่จะให้ฟันธงไปว่าที่ไหนสวยสุดเป็นเรื่องยาก บางคนชอบดัมมายันจีเพราะเป็นเจดีย์ใหญ่ดีงานอิฐฝีมือเลิศล้ำ บ้างชอบชเวสันดอเพราะขึ้นไปบนนั้นแล้วเห็นวิวสวย บ้างชอบชเวซิกอนเพราะเป็นเจดีย์ศักดิ์สิทธิ์ อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าใครจะมีรสนิยมเป็นอย่างไร ทุกคนล้วนลงความเห็นตรงกัน วัดอานันดาวิหารคือโบร

ตามตำนานเล่าว่ามีพระราชา 55 องค์ครองเมืองพุกามตั้งแต่พ.ศ.650 จนถึงพ.ศ.1800 อย่างไรก็ตาม ช่วงที่อาณาจักรรุ่งเรืองที่สุดอยู่ในรัชสมัยของพระเจ้าอโรธา (พ.ศ.1587-1620) ชัยชนะครั้งสำคัญเกิดขึ้นที่เมืองสะเทิน ศูนย์กลางของพวกมอญ พระองค์สั่งให้กวาดต้อนช่างศิลป์และพระสงฆ์กลับมาที่ราชอาณาจักร กลายเป็นรากฐานของความรุ่งเรืองจนกลายเป็นดินแดนแห่งเจดีย์สี่พันองค์ ที่ปัจจุบันเหลืออ

ผมกับหวานใจกำลังท่องดินแดนแห่งเจดีย์สี่พันองค์ เราเริ่มต้นด้วยการชมโบราณสถานทางด้านเหนือของเมืองพุกาม ในทิศนี้มีวัดและเจดีย์สำคัญ 5-6 แห่ง เราเริ่มต้นที่ “ติโลมินโล” (Htilominlo) หรือเจดีย์ที่สร้างขึ้น ณ จุดที่พระเจ้านรปติสิทธูใช้ร่มเลือกรัชทายาทในพ.ศ.1716 (บางข้อมูลบอกว่าเป็นพ.ศ.1754) องค์เจดีย์เป็นแบบคูหา (Temple) มีทางเดินใต้ฐานเจดีย์ให้ผมพาหวานใจเดินซอกซอนเข้าไ