ขยะทะเล

สุขสันต์วันตรุษจีนครับ วันนี้น่าจะมีขยะเยอะ แถมยังเพิ่งเขียนเรื่องเรือจมอิตาลีที่ตีลังกาแล้วเทข้าวของลงทะเล วันนี้จึงอยากบอกเล่าเรื่องราวของขยะทะเล...

ทะเลและมหาสมุทรคือถังขยะใบใหญ่ที่สุดในโลก ข้อความนี้ไม่เกินจริง เพราะทะเลมีพื้นที่ร้อยละ 70 ของโลก ขยะในแม่น้ำลำคลองเกือบทั้งหมดมุ่งหน้าตรงสู่ทะเล พวกเรายังช่วยเพิ่มขยะให้ทะเลด้วยการออกไปทำการประมงจับปลา สร้างแหล่งชุมชนและแหล่งอุตสาหกรรมริมทะเล ออกไปท่องเที่ยวตามชายหาดและหมู่เกาะห่างไกล เราไปที่ไหนเราทิ้งขยะ จึงไม่น่าแปลกใจว่า บางครั้งวิมานใต้ผืนน้ำดังเช่นแนวปะการัง จะมีภาพคล้ายถังขยะใบใหญ่ที่เต็มไปด้วยเศษสิ่งของที่มนุษย์ไม่ต้องการใช้จากทั่วสารทิศ หากคุณไม่เชื่อ ลองดูตัวเลขเหล่านี้

ข้อมูลจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า จากกิจกรรมเก็บขยะทะเลในรอบสิบเดือน (กรกฎาคม 2552-เมษายน 2553) อาสาสมัครเก็บถุงพลาสติก 20,772 ใบ เชือก 16,381 เส้น ถ้วยชาม 8,356 ใบ เสื้อผ้าและรองเท้า 3,103 ชิ้น และนั่นเป็นเพียงการเก็บขยะจากพื้นที่ไม่ถึงร้อยละ 0.001 ของทะเลไทย ในช่วงเวลาสั้น ๆ เพียงไม่กี่วัน เรายังมีพื้นที่กว้างใหญ่ไพศาลที่มีขยะทับถมกันอีกมหาศาล

ขยะทำอะไร ? นอกจากขยะจะเป็นสิ่งแปลกปลอมในระบบนิเวศ สร้างความอุจาดตาแก่ทุกคนที่พบเห็น ทำลายภาพลักษณ์ด้านการท่องเที่ยวแบบเฉียบพลัน ขยะยังส่งผลแสนสาหัสต่อสัตว์น้ำ โลมากินขยะเข้าไปเต็มท้อง นกนางนวลถูกเชือกรัดคอจนตาย เศษอวนทับปะการังทำให้โตไม่ได้ สัตว์ทะเลเหล่านั้นมีวิวัฒนาการมาหลายล้านปี สามารถเอาตัวรอดในธรรมชาติที่เต็มไปด้วยการต่อสู้แข่งขัน แต่พวกเธอต่างมาตาย ๆ และตาย เมื่อเผชิญกับสิ่งที่ไม่เคยมีในทะเล เต่าทะเลตัวใหญ่ไม่เคยกลัวฉลาม แต่กลับต้องตายเพราะถุงพลาสติกที่ถูกทิ้งจากมือของเด็กสาวผิวขาวอมชมพูตาแป๋วผู้รู้เท่าไม่ถึงการณ์ (หรือรู้แล้วไม่สนใจ มัวแต่เอาเวลาไปหาทางให้ผิวขาวอมชมพูมากยิ่งขึ้น)

ในแต่ละปีมีสัตว์ทะเลนับพันนับหมื่นที่ต้องตายเพราะขยะ ที่น่าเจ็บใจคือเราไม่ได้ประโยชน์ใด ๆ จากการตายของชีวิตเหล่านั้น เราไม่ได้นำเขามากิน นำเขามาเลี้ยง นำเขามาขาย หรือนำมาทำอะไรเลย การตายเพราะขยะเป็นการตายที่น่าสงสารและน่าสมเพชที่สุด ตายอย่างปราศจากความหมาย ร่างกายเน่าเปื่อยไปโดยไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสิ่งใด แม้ตอนที่วิญญาณจะหลุดจากร่าง สัตว์เหล่านั้นยังไม่ทราบเลยว่าทำไมเขาถึงตาย ? และที่น่าแค้นไปกว่านั้นคือคนที่ฆ่ายังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าวันนี้ชั้นฆ่าเต่าอายุ 40 ปีไป 1 ตัว หากเต่าไม่ตายอย่างไร้สาระในวันนี้ ตลอดชีวิตเธอจะออกลูกได้อีก 2,000 ตัว (เต่าไม่รู้ เราไม่รู้ แต่ฟ้าดินมีตา กฎแห่งกรรมบันทึกไว้เรียบร้อยรอเวลาเต่าชำระแค้น)

นอกจากสัตว์ต้องบาดเจ็บและตายจากขยะ มนุษย์ผู้ไม่รู้อิโหน่อิเหน่ยังเจอกับเหตุการณ์เหล่านี้ โดยเฉพาะเด็กน้อยที่คุณพ่อคุณแม่พาไปทะเลหวังให้ลูกได้ใกล้ชิดกับธรรมชาติ เด็กน้อยวิ่งไล่ปูลมไปสามก้าวก็โดนไม้เสียบลูกชิ้นจิ้มเท้า เด็กอีกรายกำลังเล่นน้ำข้างกองเศษอวนที่เต็มไปด้วยปลาเน่า คุณแม่วิ่งมาห้าม คุณแม่เจอขวดแตกบาดเท้า ระหว่างที่คุณพ่อกำลังโอดโอยเพราะเดินเหม่อคิดถึงกิ๊กสาวแล้วก้าวเท้าไปเตะเศษอิฐปูนที่เกิดจากการก่อสร้างริมหาด ทุกคนมีสิทธิซวยได้เสมอภาคกัน ตราบใดที่ชายหาดยังเต็มไปด้วยขยะ

เราอาจไม่ซวยโดยตรง แต่เจอผลกระทบทางอ้อม นักท่องเที่ยวที่บินข้ามฟ้ามาพักผ่อนในหาดอุดมคติ กลับเจอภาพที่ไม่มีอยู่ในความฝันแม้แต่น้อย เศษขยะที่กองเต็มหาด เศษอวนที่ติดตรึงอยู่ตามปะการังและกัลปังหา ลองจินตนาการดูว่า นักเที่ยวเหล่านี้จะอีเมล์ส่งไปบอกเพื่อนว่าอย่างไร ? ไอหวังอยากเจอพาราไดส์ แต่ไอเจอขยะ ช่างน่าอะเมซซิ่งจริงหนอ แล้วผู้คนที่ทำมาหากินกับการท่องเที่ยวทางทะเลหลายล้านคน อุตสาหกรรมที่ทำรายได้สูงสุดในประเทศ จะได้รับผลกระทบอย่างไรบ้าง (นักท่องเที่ยวต่างชาติส่วนใหญ่เดินทางมาประเทศไทยเพื่อเที่ยวทางทะเล)

ขยะไม่ดี แล้วเราทำอะไรได้บ้าง ? ตลอดเวลาสองสามปีที่ผ่านมา กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ได้ร่วมมือกับหน่วยงานและอาสาสมัครจากทั่วสารทิศ เช่น นิสิตจากภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง ม.เกษตรศาสตร์ จัดกิจกรรมดำน้ำเก็บขยะในแนวปะการังอย่างต่อเนื่อง ยังรวมถึงกิจกรรมเก็บขยะตามชายหาดที่จัดกันนับร้อยครั้งต่อปีโดยชุมชนและหน่วยงานต่าง ๆ เราเก็บขยะจากทะเลไทยได้ปีละหลายสิบตัน แต่นั่น...เป็นเสมือนการเก็บขยะหนึ่งชิ้นจากกองภูเขาขยะสูงเท่าภูเขาทอง เรามีขยะอีกมหาศาลอยู่ในทะเล และมีมากขึ้นทุกวี่วัน การเก็บขยะจึงเป็นแค่ทางออกเล็ก ๆ เรายังมีทางออกที่ใหญ่กว่านี้ ได้ผลมากกว่านี้ รอคอยให้คนมีใจไปช่วยทะเล

คนมีใจเหล่านั้นไม่ต้องลงทุนลงแรงไปดำน้ำหรือเดินตากแดดตัวดำตามชายหาด ขอเพียงทุกครั้งก่อนทิ้งขยะ คิดคำนึงถึงภาพเต่ากำลังเขมือบถุงพลาสติกในมือเรา คิดถึงเด็กน้อยที่อาจเป็นลูกหลานเราวิ่งมาเหยียบขยะ คิดถึงนักท่องเที่ยวที่ร้องยี้แล้วเบือนหน้าหนีประเทศไทย คิดถึงปะการังที่บอบช้ำจากภาวะโลกร้อน ยังต้องมาโดนเข่นฆ่าเพราะขยะตกลงไปทับ ลองคิดทุกอย่างให้รอบคอบ จากนั้น...คุณค่อยทิ้ง

ทิ้งลงถังขยะ จากนั้นคุณก็ยิ้ม ไม่มีทางอื่นใดจะช่วยทะเลไทยได้ดีกว่านี้แล้วครับ...