ตามรอยพระบาท เสด็จประพาสโมรอคโค (7)

ผมกำลังอยู่ที่เมืองเฟส ณ เมืองนี้เมื่อกว่าสิบปีก่อน สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงเสด็จประพาส ด้วยเป็นเมืองท่องเที่ยวหลักของโมร็อกโก เป็นเมืองหลวงเก่าไม่ผิดอะไรกับนครเกียวโต (เก่ากว่าเกียวโตด้วยซ้ำ) ทำให้วิถีชีวิตหรือเรียกให้ถึงกึ๋นนักประพันธ์ ต้องใช้คำว่า “วิญญาณเมือง” ยังคงอบอวลไออดีตเมื่อกว่าพันปีก่อน

ปัจจุบัน หลายเมืองเริ่มหาทางย้อนยุคเพื่อสร้างอารมณ์ให้นักท่องเที่ยว เช่น เทศกาลประเพณีต่าง ๆ ที่ถูกรื้อฟื้นขึ้นมา กิจกรรมแสงสีเสียงยามราตรี หรือที่มีเงินมากหน่อยก็ทำเมืองโบราณขึ้นมาให้นักเที่ยวร้องอู้ฮูไปดูกันเหอะ แต่เมืองเฟสไม่จำเป็นที่ต้องสร้างหรือมีกิจกรรมใด ๆ เพราะเมืองนี้เก่าจริง ตึกแถวที่เห็นอยู่ในตลาด อาจย้อนยุคไปได้ตั้งยี่สิบชั่วอายุ (คิดชั่วอายุละ 60 ปี) คุณหลานที่กำลังฟอกหนังอูฐอยู่เหยง ๆ ใช้กรรมวิธีเดียวกับคุณทวดเทียดใช้เมื่อพันปีก่อน แม้แต่บ่อใส่หนังฟอก ก็ใช้ติดต่อกันมาไม่รู้กี่ร้อยปี สถานที่เดิม บ่อเดิม วิธีเดิม แล้วจะต้องไปรื้อฟื้นอะไรให้มันยุ่งยากล่ะครับ

เหล่านี้แหละคือวิญญาณเมืองที่ผมกล่าวถึง เป็นวิญญาณแท้จริงปราศจากการปรุงแต่ง โดยดูจากความรุงรังเป็นเกณฑ์ ลองคิดตามนะครับ เมืองที่สร้างมาพันปี บ้านเรือนย่อมซ้อนกันไปมา จะมีแผนผังอะไรกันหนักหนา แต่ละบ้านก็ต่อเติมจนไม่มีที่ให้ต่อ ตรอกซอกซอยก็มุดซอนเข้าไปทุกมุมของเมือง บางตรอกแคบลง ๆ จนเหลือความกว้างไม่ถึงวา บางซอยยิ่งกว่านั้น ขนาดผมต้องเดินเอียงตัวเข้าไป เฟสจึงกลายเป็นเมืองที่มีตรอกซอกซอยมากสุดในโลก (คิดพื้นที่เท่ากันนะ) ตลาดของเมืองนี้มีถึง 7,000 ตรอก ใครที่ไม่ใช่ชาวเมือง เดินมั่ว ๆ ไปจ่ายตลาด อาจได้กลับบ้านหลังจากผ่านไปสามวัน ด้วยเหตุผลว่า คุณหลงครับ

ด้วยเหตุนี้ ทันทีที่ผมเดินออกจากริยาดที่พัก กะว่าจะไปชมความงามของเมืองยามใกล้ค่ำ ยังไม่ทันทำอะไร ก็มีกระทานายชายหนุ่มคนหนึ่ง เดินเข้ามาแยกเขี้ยว ยู ๆ ยูไปกะไอมั้ย หากยูไม่ไปกะไอ ยูจะหลงอยู่ในตลาดจนวันตาย ไม่ได้กลับเมืองโตเกียวอันเป็นที่รักของยู

ผมมองหน้ากระทานายชายที่ว่า ใครบอกยูเฟ้ยว่าโตเกียวเป็นบ้านไอ เห็นผิวเห็นหน้าไอมั้ย ทั้งดำทั้งเข้มอย่างนี้ หล่อเกินหน้ามาตรฐานชายญี่ปุ่น ชายคนนี้จึงเดาด้วยความสงสัย ไม่ใช่เจแปนนิส งั้นก็เป็นไชนีส ว้า...ผิด เอ้า...คอเรียน ไม่ใช่อีกเหรอ ไตหวันนีสก็แล้วกัน สิงคโปร์เอ้าเจ้าข้าเอ๊ย ผิดอีก...ฟิลิปปินโนใช่ไหม ก่อนที่เขาจะทายเรื่อยไปจนถึงเขมร ผมรีบเฉลย ไอน่ะ...ไทลันเด้

เป็นความคับแค้นใจของหญิงชายชาวไทยที่ไปเที่ยวโมร็อกโก เพราะผู้คนรอบด้านจะสงสัย พวกยูมาจากไหน ? จากนั้นก็เดาไปเรื่อย ซึ่งก็ไม่ถูกสักที หากคุณช่างพูดหน่อย สามารถตอบคำถามคนโมร็อกโกทุกสามสี่นาที เนื่องจากเขาจะถามทุกที่ทุกเวลา จนผมปรึกษากับชาวคณะว่า หากเป็นไปได้ เราจะทำเสื้อยืด พิมพ์หน้าอกไว้ให้หรา Don’t ask ! I came from Thailand, give me cheap cheap price ! เสื้อนี้จะมีประโยชน์มากหลาย เพราะจะช่วยประหยัดพลังงานของคุณได้ ยามเมื่อเดินท่องตลาดโมร็อกโก อินเดีย และอีกนานาประเทศที่ชอบสงสัย ชายที่เดินผ่านหน้าเรามาจากประเทศไหน เหตุใดทำไมหล่อจัง

ผมสะบั้นเยื่อใยกับชายแปลกหน้า ด้วยเหตุผลว่า เวลาข้าพเจ้าเที่ยว ข้าพเจ้าไม่ชอบคุยกับผู้คนในบ้านเมืองนั้น เวลาอ่านพ๊อกเก็ตบุ๊กของนักเขียนท่านอื่นผู้นิยมเปิดโลก ไปพูดคุยกับเพื่อนชาวต่างชาติ เกิดความสัมพันธ์แบบอินเตอร์ ผมรู้สึกชื่นชมเป็นหนักหนา เพราะเราทำไม่เป็น เราไป เราเที่ยว เราซื้อ เรากลับ คนขับรถชาวโมร็อกโกจะมีเมียสี่ลูกห้าพ่อตาสอง อีกไม่นานจะตายเพราะมะเร็งปอด เนื่องจากสูบชิชะมากเกินไป เราก็ม่ายสน (ด้วยนิสัยเช่นนี้ เป็นที่น่าสงสัย เหตุใดเขาถึงเขียนหนังสือท่องเที่ยวได้ เอ้อ...เอาค่าผ่อนบ้านเป็นตัวตั้ง เอาค่าผ่อนรถเป็นตัวคูณ ผลลัพท์คือเขาทำได้ ถ้าสำนักพิมพ์ยินดีพิมพ์ให้ เดือนละเล่มยังได้เลย สบายบรื๋อครับ)

ชิชะ...ผมเอ่ยถึงคำนี้ไว้ในย่อหน้าที่แล้ว คุณอาจสงสัย ชิชะคืออะไร ทำไมต้องสูบ ? ชิชะนั่นหมายถึงมะระกู่ที่คนไทยรู้จัก แต่บ้านนั้นเมืองนั้น ไปบอกว่า ไอว๊อนท์มะระกู่ ไม่มีใครรู้จักหรอกครับ เราต้องใช้คำว่าชิชะ แล้วคุณรู้ไหมว่า เค้าสูบกันยังไง ?

เนื่องจากผมเกิดมาก็หลายปีแล้ว ตายไปตอนนี้ก็รู้สึกว่าใช้ชีวิตพอคุ้ม (แต่ยังไม่อยากตายนะ) จึงยินดีเอาตัวเองเป็นหนูทดลองควันชิชะ ผมจึงลากสมัครพรรคพวกตายแล้วก็เกิดใหม่ พากันเดินไปที่หน้าตลาด บริเวณนี้ชื่อ Blue Gate เป็นเส้นทางที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เคยเสด็จผ่าน หรือใครจะมาเมืองเฟส ต้องผ่านทั้งนั้น เพราะเป็นประตูหลักเข้าตลาดเจ็ดพันตรอก

หน้าตลาดพอมีลานโล่งนิดหน่อย ร้านค้าแถวนี้จึงเปลี่ยนเป็นร้านอาหารแบบตึกแถว ทางเข้าชั้นล่างแคบนิดเดียว ตั้งโต๊ะไว้บนถนนคนเดิน ไม่เสียตังค์วุ้ย (ในตลาดไม่มีรถ มีแต่ลา) ชั้นสองสามสี่ค่อยขยายขนาด ทำเป็นร้านเปิดโล่ง ไม่มีผนัง คนนั่งสามารถจิบชาชมวิวด้านล่างรื่นเริงบันเทิงใจ จนกลายเป็นกิจกรรมสุดฮิบในโมร็อกโก หากนักเที่ยวท่านใดมา ไม่ได้ขึ้นไปนั่งจิบชาสะระแหน่ชมเมืองยามตะวันใกล้ลับลา ถือว่ามาไม่ถึงโมร็อกโก

จิบชาเฉย ๆ จะไปเร้าได้ไง ผมจึงสอบถามร้านอาหารแถวนั้น ยูมีชิชะมั้ย ไอว็อนท์ความตาย ไออยากดูดชิชะ จนเจอร้านหนึ่งตั้งอยู่ในจุดเด็ด เค้ามีชิชะให้บริการ อัตรา 125 บาทต่อหนึ่งบ้อง เอ๊ย ต่อหนึ่งสำรับยาสูบ เราจึงระเห็จขึ้นไปชั้นดาดฟ้าของร้านอาหาร มีชิชะตรงหน้าหนึ่งชุด เอายาเส้นแช่เครื่องเทศแปะเข้าไป ปิดแผ่นฟลอยด์ ก่อนวางถ่านก้อนจิ๋วไว้บนนั้น เอาท่อใส่ปากแล้วอม ก่อนจะดูดเข้าปาก สารพิษจากยาเส้นส่งตรงมาสู่ปอดเรา อยากตายง่ายจังเนอะ

ข้อดีของชิชะคือยาเส้นแช่อิ่มไม่เหม็นเหมือนบุหรี่ รสยังนิ่มนวลพอสุภาพสตรีดูดได้ (แต่ตายเหมือนกันนะ) ควันยังผ่านน้ำดังคล่อก ๆ ชวนให้หวนคิดถึงอดีตยามอมก้านมะละกอไว้ในปาก (ทำไมต้องอม เอ้อ...อย่าไปรื้อฟื้นเลยครับ) ชิชะยังเป็นการสูบร่วมกัน คนโมร็อกโกจึงชอบใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ตกเย็นล้อมวงกันสูบชิชะไปพลาง สนทนาไปพลาง คล้ายกันคนไทยปรึกษาหัวข้อนินทากันรอบวงส้มตำ แต่ชาวโมร็อกนิยมสูบที่บ้าน ในร้านจึงว่างเปล่า มีเพียงคณะเราที่นั่งสูบพ่นควันปุ๋ย

ผมไม่ค่อยรู้สึกรู้สมกับชิชะสักเท่าไหร่ เพราะปอดถูกเคลือบด้วยน้ำมันดินจากยาเส้นชนิดอื่น แต่สาว ๆ เค้าวี้ดว้าย คล้ายวางแผนอยากซื้อชิชะกลับบ้านหนึ่งสำรับ ตกเย็นจะได้ล้อมวงสูบกันเพื่อนินทาแฟน แต่เท่าที่ทราบ ชิชะผิดกฎหมายของกระทรวงสาธารณสุข จะข้อไหนก็เชิญคุณไปค้นดูเถิด อีกทั้งยังสูบแล้วจำเริญ ๆ ตายหมู่ทั้งก๊วน

แสงอาทิตย์เริ่มลับลา เปลี่ยนฟ้าให้เป็นหลากสี ร้านค้าใหญ่น้อยในตลาดเบื้องล่าง เปิดไฟทีละดวงสองดวง กลายเป็นแสงสีส้มอาบทั่วตลาด ผู้คนกรูกันออกมาจากบ้านเพื่อซื้อของกิน เกิดเป็นบรรยากาศที่ชวนลุ่มหลง แต่ดูไปดูมา คนชักเยอะขึ้นเรื่อย จนกลายเป็นท่วมตลาด ทั้งที่เมื่อกี้แทบไม่มีสักคน หรือชาวโมร็อกโกเป็นแวมไพน์ หากินเมื่อสิ้นแสงตะวัน คำตอบมิใช่เช่นนั้น แต่พวกผมไปในเดือนถือศีลอด ตั้งแต่ตีห้าจวบจนหกโมงเย็น ชาวมุสลิมกินอาหารดื่มน้ำไม่ได้ เมื่อตะวันลับฟ้า ผู้คนที่เร่งรีบออกมาหาอะไรกิน กลายเป็นความคึกคักที่ไปเดือนอื่นไม่เจอหรอก

สัมผัสแรกของตลาดเมืองเฟส ให้ความระทึกใจ พรุ่งนี้เราจะแปรสภาพเป็นพระยาน้อยชมตลาด ดูโน่นดูนี่ทั้งวัน ผมจำได้ว่า ในสารคดีโมร็อกโกของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ พระองค์เสด็จไปตามจุดต่าง ๆ ทั่วตลาด ดูพ่อค้าแม่ขาย ตลอดจนอีกหลายสถานที่น่าสนใจ เช่น มหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดในโลก

สัปดาห์หน้า ผมจะพาพวกเราตามรอยพระบาท บุกตลาดเจ็ดพันตรอกครับ