Last Update : Monday 24 September, 2001 11:17 PM

กระบือไพรแห่งห้วยขาแข้ง

          อังคารที่แล้วหลายคนอาจแปลกใจ เหตุไฉนอาจารย์ธรณ์หายตัว เรื่องจริงที่เกิดขึ้นคือคุณโอภาสเจ้าของคอลัมน์ "อิ่มท้องท่องไทย" ประจำวันพฤหัสบดี มีหน้าที่ส่งบทความให้ผมตรวจก่อนตีพิมพ์ ปัญหาคือวันอังคารเกิดเหตุการณ์ก่อการร้ายในอเมริกา เว็บไซต์มีปัญหา คุณโอภาสส่งเรื่องให้ผมไม่ได้ แถมยังไม่บอกอีกต่างหาก ผมเลยต้องเอาเรื่องที่เขียนไว้ลงไปแทน สรุปแล้วเลยเกิดการสลับคอลัมน์กันหนึ่งสัปดาห์ ก่อนจะเข้าสู่ภาวะปรกติ

          ในช่วงนี้เรากำลังเน้นสัตว์ป่า ผมตั้งใจว่าจะเขียนสองตอน เรื่องแรกคือ "กระทิง" ลงไปแล้วในคอลัมน์อิ่มท้องฯ หากใครสนใจตามไปดูใน TalayThai.com สำหรับเรื่องที่สองคือควายป่า สัตว์สงวนหาแสนยากของเมืองไทย

          อันว่าควายป่าหน้าตาเกือบเหมือนควายบ้าน แต่ขนาดลำตัวล่ำสันกว่าเยอะ เขาก็โง้งจนอาจกว้างตั้ง 2 เมตร บึกบึนสมเป็นสัตว์ยักษ์แห่งพงไพร เผอิญผมเพิ่งมีโอกาสเห็นควายป่าเมื่อไม่นานมานี้ สาสมใจมากครับ เพราะเกิดมาใครจะคิดว่ามีโอกาสได้เห็นสัตว์สุดหายาก แถมคนๆนี้ยังประกอบอาชีพเป็นนักวิทยาศาสตร์ทางทะเลอีกแน่ะ ขืนไม่เล่าเรื่องให้ฟังมีหวังกร่อยแย่

          เข้าเป้ากันดีกว่าครับ ควายป่าจัดอยู่ใน Order Artiodactyla ครอบครัว Bovidae มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bubalus bubalis ชื่อนี้ตั้งโดยคุณ Linnaeus ตั้งแต่ค.ศ.1758 ปัญหาคือหนังสือที่ผมใช้ค้นอีกเล่มบอกว่าเขาชื่อ B. arnee ตั้งโดยคุณ Kerr เมื่อค.ศ.1792 สรุปแล้วผมก็งงๆเหมือนกันว่าเจ้าควายป่ามีชื่อวิทยาศาสตร์จริงๆว่ายังไง?

          ครอบครัวของคุณควาย เป็นครอบครัวเดียวกับสัตว์มีเขาหลากหลาย เช่น กวางผา เลียงผา กระทิง วัวแดง แต่เป็นคนละครอบครัวกับคุณกวางและคุณเก้ง เหตุผลอาจมีหลายประการ แต่คอลัมน์นี้เขียนโดยนักดำน้ำ แถมยังไม่ซีเรียสขนาดพยายามสอนคุณให้รู้เฟื่องเรื่องสัตว์ เรารู้แค่นี้พอนะ (ที่จริงไม่มีแรงค้นครับ งานเยอะจัง)

          ขึ้นชื่อว่าควาย ใครก็คิดรูปร่างหน้าตาออก ผมคงไม่ต้องบอกว่าเจ้านี้มีสองเขา แต่จะเล่าเกี่ยวกับขนาดสักนิด ควายป่าถือเป็นสัตว์ครอบครัวนี้ที่ตัวใหญ่มาก โตเต็มที่อาจมีความยาวลำตัวและหัวประมาณ 2.4-2.8 เมตร หางยาว 60-85 เซนติเมตร ความสูงของหัวไหล่ 1.6-1.9 เมตร น้ำหนัก 800-1,200 กิโลกรัม

          คิดภาพออกมั้ยครับ? สัตว์ยักษ์ตัวนี้อาจสูงกว่าเราท่าน น้ำหนักตันกว่า หนักกว่ารถกระบะโฟร์วีลแต่งเพียบ ถ้าเทียบกับกระทิงหรือวัวแดง พวกนั้นอ่อนครับ ควายป่าตัวใหญ่กว่าเยอะ

          แม้จะตัวใหญ่ แต่ควายป่าคล่องแคล่วมาก แถมยังดุฟึดฟาดกว่าควายบ้าน ข้อความนี้ยืนยันได้ด้วยสายตาของผมเอง

          ตอนนี้ผมเห็นควายป่า เฮลิคอปเตอร์ของเราอยู่สูงจากพื้นประมาณ 100 เมตร เขาเดินกร่างอยู่ข้างลำห้วยขาแข้ง มองเห็นได้แต่ไกล แค่เห็นผมก็มือสั่นพั่บๆๆ อูย...อยากถ่ายภาพจริงๆ

          เฮลิคอปเตอร์ค่อยลอยวนเข้าใกล้ แต่ควายยักษ์ไม่มีถอย ในทางตรงกันข้าม เขากลับเดินออกมาในที่โล่ง สะบัดหัวเห็นเขาโง้งน่าหวาดเสียว ก่อนจะพุ่งพรวดขวิดพุ่มไม้เล็กๆข้างลำห้วย เห็นต้นไม้กระจุยขึ้นมาคาตา อากัปกริยาควายตัวนี้ไม่ได้กลัวพวกเราเลย แถมยังท้าทายอีกแน่ะ บอกว่าลงมาสิลงมาซี่ ข้าจะขวิดให้จั๋งหนับเลย (จ้างก็ไม่ลง)

          เมื่อควายไม่ถอย ผมเลยมีเวลาสังเกตให้เต็มตา เริ่มจากรูปร่าง ควายป่าโตเต็มวัยมีขนบริเวณลำตัวเป็นสีน้ำตาลเทาหรือสีน้ำตาลดำ ดูแล้วคล้ายควายบ้าน แต่มีเขาขนาดใหญ่และแหลมคม ลักษณะเขาโค้งไปด้านหลังเหมือนควายบ้าน แต่ขนาดของวงเขาจะกว้างมากกว่าแบบเห็นได้ชัด หนังสือเค้าบอกว่าใต้ลำคอของควายป่ามีขนสีขาวแซมเป็นรูปตัววี (V) แต่ผมมองจากฮ.แล้วไม่เห็นครับ ควายเค้าไม่ยอมเงยคอให้ดู

          ที่เห็นชัดคือขาของเค้า มีสีขาวเทาเหมือนกับสาวใส่ลูสซอร์ค หากแปลให้ง่ายหน่อยก็คือถุงเท้า ใส่แล้วดูวาบหวิวมาก แถมเท้ายังใหญ่เป้ง เห็นกีบชัดเจน เนื้อตัวก็ดูเต่งตึง เจ้าควายที่ผมเห็นคิดว่าเป็นตัวผู้โตเต็มวัย แยกออกมาหากินตามลำพังตามประสามหิงสาโทน

          ควายป่าคล้ายสัตว์ป่าหลายชนิดที่อยู่รวมกันเป็นฝูง ตัวผู้เมื่อโตเต็มวัยจะแยกออกมาหากินตามลำพัง ปล่อยฝูงที่มีแต่ตัวเมียลูกวัยเด็กและวัยรุ่น หากินไปเรื่อยๆ ตัวผู้จะกลับเข้ามาอี๋อ๋ออีกครั้งในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ประมาณเดือนตุลาคมถึงปลายเดือนพฤศจิกายน ผมเห็นเจ้าควายตัวนี้ในเดือนสิงหาคม เพราะฉะนั้น หนังสือเค้าเขียนไว้ถูกแล้วครับ

          คุณผู้อ่านที่เป็นสตรีหลายคนอาจร้องยี้ สงสารควายสาว อย่างนี้ไม่ถูกเสือหม่ำหมดเหรอ? โอกาสมีน้อยมาก เพราะควายตัวเมียโหดไม่แพ้ตัวผู้ เธอพร้อมลุยกับอันตรายทุกรูปแบบ เสือหรือศัตรูอื่นไม่ได้โอกาสจริงๆไม่ลุยแน่ ยกเว้นเจอควายแก่หมดแรงป้อแป้หรือพวกลูกอ่อนหลงถิ่น อย่างนั้นค่อยมีหวังหน่อย

          ความโหดของควายป่ายังรวมถึงแรงอาฆาต เวลาตัวผู้เข้าผสมพันธุ์ อาจจ๊ะเอ๋กันต้องฟัดให้แหลกไปข้างหนึ่ง ตัวที่แพ้ไม่ใช่ร้องไห้ไปโดดห้วยขาแข้งฆ่าตัวตายหรือกลายเป็นควายแต๋ว เขาจะกลับมาที่เดิมอีกครั้ง เพื่อลุยกันอีกครั้งให้รู้เรื่อง

          ความอาฆาตเช่นนี้ทำให้ควายป่าเป็นสัตว์ที่พรานกลัวมาก โดยเฉพาะควายลำบาก เจอแล้วรับรองไม่จืด ใครชอบเพชรพระอุมาคงจำได้ว่ารพินทร์กับคุณหญิงดาริน ต่อสู้กับควายยักษ์ตั้งนาน ในช่วงติดตามไอ้แหว่ง เพราะควายจะล้างแค้นไม่ผิดอะไรกับพระเอกนิยายจีนหรือประธานาธิบดีบุช

          หลังจากผสมพันธุ์แล้ว ควายป่าตัวเมียจะตั้งท้อง (แหงล่ะ) เธอต้องอุ้มท้องนานตั้ง 300 วันกว่าจะคลอด ลูกควายมักมีตัวเดียว กลายเป็นควายใจแตก แฮ่ม! ไม่ครับ ไม่แตกง่ายๆเหมือนเด็กมีปัญหา พวกเขาจะเติบโตต่อไป ควายป่าชอบกินหญ้าและหน่อไม้ พวกเขาอาศัยในป่าเปิดหรือป่าผลัดใบ ที่สำคัญคือต้องมีแหล่งน้ำอยู่ใกล้ๆ ควายป่าก็เหมือนควายบ้าน ชอบแช่น้ำมากครับ บางครั้งก็ลงปลักคลุกโคลน นัยว่าช่วยป้องกันไม่ให้แมลงมารบกวน ห้วยขาแข้งเลยเป็นจุดที่ควายป่าชอบมาก หรือจะไม่ชอบมากก็ไม่รู้ แต่ไม่มีที่อื่นให้อยู่แล้วนี่ยะ

          ผมมีเรื่องสนุกๆจะเล่าให้ฟังเกี่ยวกับควายป่าบ้ารัก เนื่องจากป่าโปร่งบางส่วนอยู่ใกล้ป่ากันชน มีชาวบ้านอาศัยอยู่โดยรอบ บางครั้งควายป่าจะเดินต้อกๆออกมาจากป่า เกิดปิ๊งเข้ากับควายบ้านที่เป็นสาว หลังจากร้องมอออออ... เค้าจะพุ่งเข้าใส่ด้วยอาการหน้ามืด หากตอนนั้นมีควายบ้านหนุ่มชะตาขาด อาจโดนขวิดจนไส้ไหล ต่อให้เป็นควายเจ้าพ่อประจำหมู่บ้าน ก็ไม่อาจสู้ควายป่าได้ การดำรงชีวิตมันผิดกันเยอะ

          หลังจากลุยควายเจ้าถิ่น ควายป่าจะเข้าครอบครองสาว ที่เจ้าหล่อนก็ยินดีเต็มใจ ปัญหาคือลูกที่เกิดมาไม่ใช่ควายป่า กลายเป็นควายกลายพันธุ์ ไม่ได้สืบตระกูลต่อไป ปัญหาเช่นนี้จะแก้ไขอย่างไรทำได้ไม่ง่ายแน่ คงต้องศึกษาหาวิธีกันต่อไป

          ขอวกกลับมาเรื่องควายที่ผมเห็นสักนิด กระบือไพรตัวนั้นเดินวนไปวนมาแถวริมห้วย ไม่ยอมลงไปในน้ำให้เห็น จากมุมสูงผมมองเห็นทางเดินหรือด่านสัตว์ของเขาถนัดตา เหมือนกับทางเดินของคนในป่าเลยครับ ใครไม่รู้ถือกระแป๋งลงห้วยไปซักผ้าตามทางนั้น อาจได้จ๊ะเอ๋กับควายยักษ์

          เท่าที่ผมเคยเห็นภาพหรือเคยได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับควายป่า บางครั้งเราโชคดีอาจได้เจอเป็นฝูง นำโดยควายตัวเมียและลูกๆที่ยังไม่แยกออกจากฝูง พวกนั้นมักชอบแช่น้ำตามห้วย เมื่อคนเข้าใกล้ บางฝูงก็เงยหน้าเบิ่งดู บางฝูงก็วิ่งกลุกๆข้ามห้วยหนีเข้าป่า ห้วยขาแข้งน้ำตื้นนะครับ ไม่ใช่ลึกแบบแม่น้ำเจ้าพระยา ควายสามารถวิ่งข้ามได้โดยไม่ต้องว่ายน้ำ

          ในที่สุด หลังจากเราเฝ้าดูคุณควายอยู่หลายนาที เขาก็ไม่ยอมถอยหนี จนนักบินเป็นห่วงว่าน้ำมันจะหมด คราวนี้ได้ลงไปหาควายสมใจอยาก เลยพาเครื่องขึ้นบ๋ายบายกระบือไพร ผมนั้นแสนเสียดาย ให้ดูอีกสักชั่วโมงก็ยังไม่เบื่อ

          เหตุผลหรือครับ ง่ายๆตรงไปตรงมา IUCN (1996) จัดควายป่าอยู่ในสถานภาพ Endangered ใกล้สูญพันธุ์แล้วจ้า เจ้าควายป่าชนิดนี้พบเฉพาะในทวีปเอเชีย ตั้งแต่ทางภาคเหนือของอินเดีย เนปาล ภูฐาน ภาคเหนือของบังคลาเทศ พม่า ทางตะวันตกของไทย ตอนใต้ของลาว ตอนเหนือของกัมพูชา และเวียดนาม ไม่เหมือนควายป่าของอาฟริกาหรือไบซันของอเมริกาแน่

          การสำรวจประชากรควายป่า นอกจากการบินดูบนเฮลิคอปเตอร์ เพื่อจดจำแหล่งที่อยู่และฝูงควายต่างๆ ยังรวมถึงการสำรวจภาคสนาม ตั้งแนวศึกษารอยเท้าและมูลสัตว์ โดยกำหนดขอบเขตที่แน่ชัด เมื่อสัตว์เดินผ่านไปผ่านมา รอยเท้าแต่ละตัวสามารถแยกได้โดยผู้ชำนาญ อีกทั้งสัตว์ประเภทควายมักอยู่รวมฝูงประจำ หากติดตามผ่านระยะเวลาหนึ่ง เราจะทราบว่าประชากรสัตว์มีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่? เทคนิคนี้ใช้กันเป็นประจำทั่วไป ไม่ใช่เดินแกะรอยไปนับควายป่าทีละตัว ขืนทำอย่างนั้นคงเสียเวลา ปะเหมาะเคราะห์ร้ายอาจโดนควายขวิดต่างหาก

          ประชากรควายป่าในพื้นที่นี้ สมัยก่อนคงมีมากพอสมควร แต่ตอนหลังมีการสร้างเขื่อนศรีนครินทร์ ทำลายพื้นที่อยู่อาศัยไปเยอะ แต่ต่อมาภายในห้วยได้รับการปกป้องอย่างดี ควายป่าอาศัยอย่างเป็นสุข ไฟป่าก็ไม่ค่อยมี ประชากรเลยมีเพิ่มขึ้น จนไม่ค่อยน่าเป็นห่วงว่าจะสูญพันธุ์ ยกเว้นปัญหาในเรื่องพันธุกรรมในอนาคต

          อย่างไรก็ตาม พื้นที่อื่นของประเทศไทย ยังมีแหล่งที่ควายป่าพออยู่ได้อีกหลายแห่ง ปัญหาคือการเพาะพันธุ์ควายป่าทำได้ยาก เนื่องจากการจับควายตัวใหญ่มาผสมพันธุ์ ไม่ได้ง่ายๆเหมือนการจับเป็ดก่า อีกทั้งประชากรมีอยู่น้อย ขืนไปยุ่งมากอาจเป็นเรื่อง อนาคตของควายป่าในเมืองไทย คงเป็นไปเช่นนี้ หมายถึงมีอยู่ในห้วยขาแข้ง แต่ไม่มีในที่อื่นนะ

          สำหรับโอกาสที่คุณๆจะได้เห็นควายป่า บอกได้คำเดียวว่ายากสุดแสน ผมยังคิดไม่ออกเลย โชคดีที่ตัวเองทำงานเกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิต อ้าว...อย่าทำหน้าอย่างนั้นแล้วบอกว่านายเป็นนักวิทยาศาสตร์ทางทะเลไม่ใช่เหรอ ไปยุ่งเกี่ยวอะไรกับสัตว์ป่าล่ะ ช่วงนี้อาจารย์ธรณ์อัพเกรดแล้วครับ ได้รับแต่งตั้งให้เป็นประธานอนุกรรมการทรัพยากรสิ่งมีชีวิตที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว

          แม้ว่าโอกาสที่นักท่องเที่ยวจะเห็นควายป่าเป็นเปอร์เซนต์คิดได้แล้วเฉียดศูนย์ แต่การไปท่องเที่ยวในพื้นที่ ไม่จำเป็นต้องเห็นสัตว์นั้น ขอแค่รู้เรื่องราว มีการนำเสนอที่ดี ให้ความสำคัญกับข้อมูล สัตว์ชนิดนั้นก็สามารถดึงดูดใจให้นักท่องเที่ยวไป อีกทั้งยังสร้างความประทับใจให้ผู้มาเยือนได้เยอะ

          ตัวอย่างเห็นง่ายๆ ใครไปเมืองตรังแล้วเห็นพะยูนบ้าง ยกมือเร้ว...หนึ่งสองสาม บ๋อแบ๋หรือครับ? นี่ไงตัวอย่าง นักท่องเที่ยวไม่จำเป็นต้องเห็นพะยูน เพียงได้เข้ามาเลียบเคียงถิ่นที่เขาอาศัย ได้รับรู้ข้อมูลข่าวสาร แค่นี้ก็สร้างความประทับใจได้แล้ว

          ชาวบ้านชาวช่องยังได้ประโยชน์อีกเยอะแยะ ไม่เชื่อคุณลองไปเดินเล่นแถวเมืองตรัง จะเห็นของที่ระลึกทำเป็นรูปพะยูนเต็มไปหมด เรซินเอย ไม้แกะเอย ฯลฯ ในอนาคตควายป่าอาจเป็นเช่นนี้ก็ได้

          ผมยังคิดถึงพืชและสัตว์อีกเยอะแยะ เช่น นกแต้วแร้วท้องดำที่กระบี่ บัวผุดที่สุราษฎร์ฯ นกชนหินที่ฮาลาบาลา นกศิวะอกตาลที่อินทนนท์ เมเปิ้ลแถวภูกระดึง นกกะลิงเขียดหางหนามที่แก่งกระจาน ฯลฯ พืชและสัตว์พวกนี้มีอยู่เฉพาะถิ่น เป็นทรัพยากรการท่องเที่ยวแบบแอบแฝง มีประโยชน์ต่อการท่องเที่ยว แต่ยังไม่มีใครสนใจนำมาใช้อย่างจริงจัง

          การใช้ทรัพยากรสิ่งมีชีวิต ในด้านการท่องเที่ยว หากมีแผนงานที่ดีพอ ไม่ทำให้เกิดการรบกวนสัตว์จนมากเกินไป จะช่วยให้คนไทยเที่ยวเมืองไทยอีกโข ชาวต่างชาติเองก็ชอบ ไม่งั้นคงไม่มีทัวร์ตามดูสัตว์โดยเฉพาะในหลายประเทศ เช่น ดูหมีขาวอลาสก้า ดูวาฬที่นิวซีแลนด์ ดูเพนกวินแถวเมลเบิร์น รวมถึงการดูสัตว์ในซาฟารีที่อาฟริกา

          ด้วยเหตุนี้ นักเขียนเหลาเหย่ประจำคอลัมน์ จึงขออนุญาตอำลาเมืองไทยไปชั่วขณะ เพื่อไปซาฟารีในอาฟริกา ขณะที่คุณอ่านเรื่องนี้อยู่ ผมอาจกำลังวิ่งหนีสิงโตพลีชีพอยู่ก็ได้ (สิงโตพลีชีพ - สิงโตที่ถือคัตเตอร์เตรียมจี้เครื่องบินเพื่อพุ่งชนตึก) อังคารหน้าเราจะเริ่มมินิซีรี่ส์ซาฟารี เหมือนกับที่ผมและคุณโอภาสเคยสลับกันเขียนเรื่องนิวซีแลนด์มาแล้วครั้งหนึ่ง

          อดใจติดตามกันต่อไป เคนย่าซาฟารีไม่มีจืดแน่ การไปครั้งนี้ใช้เงินที่ผมสะสมมาจากค่าเรื่อง ที่คุณผู้อ่านทุกท่านกรุณาอุปถัมน์ ขอบคุณไว้ ณ ที่นี้ และจะพยายามตอบแทนโดยเจาะให้ถึงกึ๋นเคนย่าครับ

          หมายเหตุ - ภาพควายป่าโดยคุณปองพล อดิเรกสาร รองนายกรัฐมนตรี ขอบคุณท่านครับ ใครสนใจอยากได้เป็นวอลเปเปอร์หรือ e-Card คลิกได้เลยครับ

 

	e-Card Wallpaper Screen | 640x480 | 800x600 | 1024x768 |

Copyright © 1999-2001 TalayThai.com All right reserved.