ท่องเที่ยวเชิงน่ารัก

Last Update : Friday 26 October, 2001 2:00 AM

ห้าคำถามชมวาฬบ่อนอก

          ผมจำได้ว่า เคยเขียนเรื่องเกี่ยวกับวาฬบ่อนอกและ EIA ที่ผิดพลาดไปครั้งหนึ่ง เมื่อไม่นานมานี้เอง แต่เวลาผ่านไป กระแสเรื่องนี้ยังมาแรงดุจจับวาฬใส่ถังพลังสูง ผู้คนไปชมวาฬกันเยอะแยะ จนถึงเหตุการณ์ล่าสุด ชาวบ้านรวมใจลุยคนที่เขาคิดว่าจะมาฆ่าวาฬที่บ่อนอก ผมเลยขออนุญาตเขียนถึงเรื่องวาฬบ่อนอกอีกครั้ง ว่าด้วยเรื่องของคนที่สนใจอยากไปดูวาฬ

          คำถามแรกสำหรับทุกคนที่หวังไปดูสัตว์ใหญ่ คงมีความหมายว่าเรากำลังไปดูอะไรนะ? ผมเลยต้องแนะนำพระเอกของเราก่อน เขาชื่อวาฬบรูด้า (Bryde's Whale) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมนะครับ ไม่ใช่เป็นปลาเหมือนที่ EIA บางฉบับระบุไว้ หากใครสงสัยว่าปลาวาฬกับปลาทูต่างกันยังไง? ผมขอให้สังเกตที่หาง ปลาทั้งหลายจะมีหางตั้งฉากกับพื้น โบกไปมาซ้ายขวา ส่วนวาฬและโลมามีหางขนานกับพื้น โบกแบบขึ้นลง พวกเขายังหายใจโดยใช้ปอด ต้องขึ้นมาผิวน้ำเป็นระยะ ไม่เหมือนปลาทูที่ทั้งปีทั้งชาติไม่ต้องโผล่ขึ้นมาหายใจเลย

          วาฬในโลกแบ่งเป็น 2 ประเภทง่ายๆคือวาฬมีฟันกับวาฬมีซี่กรอง วาฬมีฟันจะมีฟันอยู่เต็มปาก เหมือนสัตว์มีฟันทุกชนิดที่เราท่านรู้จักดี ไม่เชื่อแยกเขี้ยวแล้วส่องกระจกสิครับ วาฬพวกนี้มักล่าสัตว์ขนาดใหญ่เป็นอาหาร เช่น หมึกยักษ์ หมึกกล้วย ฯลฯ ตัวอย่างง่ายๆได้แก่วาฬสเปิร์ม ใครเคยอ่านเรื่องโมบี้ดิ๊กคงรู้จักดี

          วาฬมีซี่กรองเราอาจเรียกทับศัพท์ว่าวาฬบาลีน เพราะซี่กรองในภาษาปะกิดคือ Baleen พวกนี้ไม่มีฟันแต่มีซี่กรองเป็นเส้นยาวๆแข็งๆตั้งเรียงกันเหมือนหวี ใช้กรองน้ำเพื่อให้สัตว์เล็กเข้ามาติดก่อนกินลงกระเพาะ วาฬบรูด้าเป็นวาฬประเภทนี้แหละครับ

          คำถามต่อมา แล้วทำไมเราต้องไปดูเขาด้วยล่ะ? เรื่องนี้คงแตกต่างกันไปตามนิสัยของแต่ละคน แต่หลายคนในโลกนี้ เกิดมาอยากเห็นสัตว์ใหญ่สุดในโลกให้เป็นขวัญตาสักครั้ง โดยเฉพาะวาฬบรูด้าที่หาชมไม่ได้ตามอะควอเรี่ยมทั้งหลาย ใครอยากเห็นก็ต้องออกไปกลางทะเลแล้วภาวนาฟ้าดิน

          ด้วยเหตุนี้ จึงมีกิจกรรมท่องเที่ยวประเภท Whale Watch ขึ้นมาหลายแห่งทั่วโลก ผมเป็นคนประเภทชอบเที่ยว เสียเงินแค่ไหนก็ไม่เกี่ยว ถึงจะจนตายเพราะการได้เที่ยวก็สุขใจ เลยได้มีโอกาสไปดูวาฬมาแล้ว 3 แห่ง ได้แก่ ฮาวาย ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์

          การชมวาฬในต่างประเทศ ส่วนใหญ่เรามุ่งหน้าดูวาฬบางชนิดเป็นพิเศษ เช่น วาฬหลังค่อมที่ฮาวาย วาฬสเปิร์มที่นิวซีแลนด์ วาฬหลังค่อมและวาฬไรท์ที่ออสเตรเลีย บรรดาวาฬเหล่านี้ บางชนิดจะอาศัยอยู่ตรงนั้นตลอดปีตลอดชาติ เช่น วาฬสเปิร์มของนิวซีแลนด์ บางชนิดจะอพยพมาเป็นฤดูกาล เช่น วาฬหลังค่อมที่ฮาวาย วาฬไรท์ที่ออสเตรเลีย คำอธิบายประเภท "วาฬพลัดถิ่น" หรือ "วาฬประจำถิ่น" จึงไม่เกี่ยวข้องกับคุณประโยชน์ที่บรรดาวาฬทำให้มนุษย์ เพราะกิจกรรมท่องเที่ยวดูวาฬ ส่วนใหญ่ก็ดูวาฬอพยพที่ผ่านไปผ่านมาตามชายฝั่งช่วงนั้น ในระยะเวลาหนึ่ง ไม่จำเป็นต้องอยู่ที่นั่นตลอดปีตลอดชาติ

          ปรกติที่ผมเคยไปดูวาฬ พวกเขาจะแสดงพฤติกรรมต่างๆ เช่น การดำน้ำของวาฬสเปิร์ม มีจุดเท่ตรงที่เขาจะชูหางขึ้นมาสูงเชียว กลายเป็นภาพที่ประทับใจคนทั่วโลก สำหรับวาฬหลังค่อม การที่เขากระโดดขึ้นมาก่อนฟาดครีบน้ำแตกกระจาย ภาพนั้นก็เท่ เห็นเป็นโปสการ์ดเต็มไปหมดแต่มีสิ่งหนึ่งที่ผมต้องบอกกับคุณผู้อ่านไว้ วาฬบรูด้าที่ทะเลบ่อนอก ไม่ชูหางก่อนดำน้ำ ไม่กระโดดขึ้นมาฟาดครีบฟาดหลัง ยกเว้นกรณีพิเศษจริงๆที่หาดูยากมาก แต่สิ่งที่เขาทำคือการชูหัวพุ่งขึ้นมากินปลา อันเป็นพฤติกรรมที่ผมไม่เคยเห็นเลยในการดูวาฬที่ไหนในโลก ยกเว้นการชมสารคดีจากเมืองนอกแบบนานๆครั้ง และเป็นการกินอาหารในบริเวณใกล้ขั้วโลก ไม่ใช่อยู่ห่างชายฝั่งทะเลเขตร้อนแค่ 1-2 กิโลเมตรเช่นนี้

          ย่อหน้าที่แล้วคงตอบคำถามที่สองได้ เรากำลังไปดูวาฬบ่อนอกแสดงพฤติกรรมกินอาหารที่แสนแปลก หาชมได้ยากไม่ว่าจุดใดในโลก คำถามที่สามคงเป็นว่า ทำไมเขาถึงมากินปลาแถวนี้? สำหรับคำตอบ ผมบอกไม่ได้หรอกครับ ตราบใดที่ยังไม่มีการรวบรวมข้อมูลหรือศึกษาให้จริงจัง ที่จะเกิดขึ้นได้ ต่อเมื่อมีการทบทวน EIA และเปิดโอกาสให้มีการศึกษาเพิ่มเติม

          อย่างไรก็ตาม ขอเดาหน่อยเถอะ ผมคิดว่าอาหารของวาฬบรูด้าที่บ่อนอกคือปลาเล็กและลูกปลา จำนวนมหาศาล แต่การที่เขาจะว่ายกินปลาแบบหน้าด้านๆก็กระไรอยู่ อ้าปากกันจนขากรรไกรค้างอาจไล่จับกินได้ไม่กี่ตัว เทคนิคของวาฬคือการต้อนปลาเข้ามารวมฝูงเป็นก้อน จากนั้นค่อยอ้าปากแล้วพุ่งพรวดผ่านฝูงปลา ก่อนพุ่งขึ้นสู่ผิวน้ำ อ้าปากให้น้ำไหลออก ปลาน้อยเหล่านั้นจะไปติดตามซี่กรอง ก่อนถูกส่งลงกระเพาะต่อไป ภาพถ่ายที่ผมนำมาโชว์ในสยามรัฐฯ หากคุณผู้อ่านสังเกตสักนิด จะเห็นปลาตัวขาวๆติดอยู่กับซี่กรองเหล่านั้นชัดแจ๋ว

          การต้อนปลามารวมฝูงและพุ่งเข้ากิน อาจเกี่ยวข้องกับความลึกของน้ำ จุดที่วาฬหาอาหารส่วนใหญ่อยู่ที่ความลึก 10-15 เมตร อันใกล้เคียงกับขนาดความยาวของวาฬ เพื่อการอธิบายที่ง่ายขึ้น อยากให้คุณผู้อ่านลองทำการทดลองง่ายๆ โดยเตรียมโหลปลาทอง กระชอนเล็กๆหนึ่งอัน และลูกน้ำหนึ่งหยิบมือ

          ใส่น้ำลงไปในโหลปลาทอง คะเนให้ได้ความสูงของน้ำเท่ากับความกว้างกระชอน จากนั้นก็ใส่ลูกน้ำลงไปหน่อยนึง ใช้กระชอนต้อนให้ลูกน้ำมารวมกันเป็นก้อน จากนั้นก็ใช้กระชอนช้อนพรวดเข้าไป คุณจะได้ลูกน้ำมาเยอะเชียว จากนั้นลองทำอีกครั้ง แต่คราวนี้ใส่น้ำเพิ่มเข้าไปอีก ให้ระดับน้ำสูงกว่ากระชอนสักสามสี่เท่า ลองต้อนลูกน้ำให้เป็นกลุ่ม แล้วช้อนลูกน้ำอีกครั้ง จะเห็นว่าลูกน้ำบางส่วนหนีไปได้ เพราะน้ำที่เยอะกว่าและลึกกว่า โอกาสต้อนลูกน้ำเป็นกลุ่มย่อมทำได้ยากขึ้น

          ฉันใดฉันนั้น ปลาฝูงอาจมีอยู่หลายแห่งในทะเลไทย แต่พวกเขาอาจอยู่ในทะเลที่มีน้ำลึก 30-40 เมตรหรือมากกว่า โอกาสวาฬต้อนเข้ามารวมกันและพุ่งเข้ากิน จะยากกว่าในระดับน้ำลึก 10-15 เมตรเหมือนที่บ่อนอก

          จากการทดลองง่ายๆเช่นนี้ ผมพอสรุปสามปัจจัยที่สำคัญที่ทำให้วาฬมาบ่อนอกได้ หนึ่งคือฝูงปลาเล็กหรือลูกปลาที่มีอยู่สมบูรณ์ สองคือระดับความลึกของน้ำที่เหมาะสม สามคือมีวาฬอยู่ในบริเวณนั้น เอาหนึ่งบวกสองบวกสาม คุณจะได้ทะเลบ่อนอก ที่อาจไม่มีทะเลอื่นในบริเวณใกล้เคียงเสมอเหมือน อย่างไรก็ตาม คิดไว้นิดว่านี่คือสมมติฐานนะครับ ตราบใดที่ไม่มีข้อมูลศึกษาอย่างจริงจัง ก็เป็นเพียงความคิดเท่านั้น จะเอาให้ถูกให้ผิดต้องอีกนาน

          มาถึงคำถามที่สี่ ไปยังไงเอ่ย? กิจกรรมดูวาฬที่บ่อนอก กลายเป็นการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ครั้งหลังสุดเท่าที่ผมตามข้อมูลมา มีคนเช่าเรือไปดูวาฬตั้ง 6 ลำในวันเดียว ทำรายได้ให้ชาวบ้านวันละหลายพันหรือบางครั้งอาจถึงหมื่นบาท ขึ้นกับว่าคุณจะเจอวาฬหรือไม่? ถ้าเจอชาวบ้านเขาขอค่าเช่าเรือพันกว่าบาท ถ้าไม่เจอขอค่าเช่าไม่ถึงพันบาท ราคานี้หมายถึงเรือขนาดความยาว 4 วา 2 ศอกหรือเรือประมงพื้นบ้าน นั่งได้สัก 7-9 คน ใครอยากฮันนีมูนดูวาฬ นั่งไปกันสองคนก็ได้ เฉลี่ยหารกันเองนะครับ

          การปฏิบัติตัวของนักชมวาฬ อย่างแรกคือหาข้อมูล ลองดูใน www.TalayThai.com ก็ได้ ผมรวบรวมข้อมูลไว้ในนั้นบางส่วนแล้ว จากนั้นก็โทรติดต่อคุณเจริญ แกนนำชาวบ้านนักชมวาฬ ที่เบอร์โทรศัพท์ 01-857-5923 บอกคุณเจริญว่าอยากเห็นวาฬจัง อาจารย์ธรณ์เค้าแนะนำมา ช่วงนี้มีวาฬเข้าหรือไม่? คำถามนี่แหละครับสำคัญ เพราะเราไปดูวาฬก็ต้องอยากเห็นวาฬ สำหรับโอกาสที่จะได้เห็น ผมลองติดตามข้อมูลระยะหนึ่ง พบว่าถ้าวาฬขึ้นเขาจะเข้ามาติดต่อกัน 4-5 วัน แล้วจะเว้นช่วงไป 4-5 วันหรืออาจเป็นอาทิตย์ ก่อนจะเข้ามาอีกครั้ง

          การไปชมวาฬง่ายสุดคือบอกคุณเจริญให้ช่วยโทรศัพท์กลับมาว่า วาฬเข้าที่บ่อนอกหรือยัง? อย่าเพิ่งสุ่มสี่สุ่มห้าไป เมื่อวาฬเข้าปุ๊บ เขาโทรศัพท์มาปั๊บ คุณต้องยินยอมพร้อมใจทั้งชีวิตนี้เพื่อวาฬ ลางานหรือลาแฟน พร้อมเผ่นลงไปบ่อนอกทันที อย่ารีรอให้ถึงเสาร์อาทิตย์หรือเลือกไปวันหยุด เพราะวาฬเค้าไม่รู้จักปฏิทิน

          โอกาสดีสุดคือช่วงวาฬโผล่มาแล้วหนึ่งวันหรือสองวัน ถ้าโผล่มาสี่วันแล้วอย่างนั้นอย่าหวังมาก การเดินทางไปบ่อนอกแสนง่าย แต่คุณต้องตื่นเช้าหน่อย ขับรถลงไปประจวบฯ ก่อนถึงประจวบฯสักยี่สิบกิโลเมตร สังเกตด้านซ้ายไว้ จะมีป้ายบอกทางเข้าบ่อนอก ช่วงนี้ถนนตรงนั้นทำทาง ปิดถนนไปด้านหนึ่ง ขับรถช้าๆไว้นะครับ ถ้าไม่แน่ใจสอบถามคนข้างทางได้ทันที

          จากถนนใหญ่ขับรถตรงเข้าไป ไม่กี่กิโลเมตรจะถึงถนนใกล้หาด เราต้องหาทางแยกทะลุไปให้ถึงบ้านคุณเจริญให้ได้ เพราะบ้านเค้าอยู่ติดหาดพอดี ทางเข้าอาจเล็กแต่อย่าแปลกใจ หากไม่ชัวร์ลองถามชาวบ้านก็ได้ หรือโทรศัพท์ถามทางเค้าอีกหน

          ช่วงเวลาดูวาฬดีสุดคือออกเรือสัก 7 โมงเช้า ไปลอยแกร่วอยู่ครึ่งวัน จนถึงเวลาประมาณ 11 โมงค่อยกลับฝั่ง เราเลยต้องออกจากกรุงเทพฯตั้งแต่ตะวันยังไม่ชิงพลบ ปรกติผมขับรถไม่เกินสี่ชั่วโมง ออกจากกรุงเทพฯสักตีสามเศษๆก็ทัน แต่ใครที่ไม่ชอบความเหน็ดเหนื่อย อาจโดดงานตอนบ่ายสี่โมง ขับรถไปถึงบ่อนอกสักสองทุ่ม นอนที่บ่อนอกก็ได้ แต่ต้องบอกเขาก่อน รวมทั้งหาเต็นท์ไปเอง เนื่องจากไม่มีที่พักให้บริการแถวนั้น ส่วนอาหารอาจสั่งชาวบ้านล่วงหน้า แต่ถ้าอยากสบายหน่อย ไปพักที่ประจวบฯก็ได้ มีโรงแรมหลายแห่ง ราคารับรองไม่เกิน 800 บาทต่อห้อง จากประจวบฯมาบ่อนอกขับรถไม่ถึงครึ่งชั่วโมง หรือถ้าจะไปนอนหัวหิน ขับรถแค่หนึ่งชั่วโมงก็ถึง ทางเลือกมีเยอะครับ จะนอนเตียงนุ่มอาบสปาแล้วค่อยไปดูวาฬก็ไม่ผิดอะไร

          คำถามที่ห้าหรือคำถามสุดท้าย ไม่เจอวาฬแล้วทำไงเอ่ย? คำตอบที่ผมและหลายคนทำ ง่ายๆตรงไปตรงมามาก เราก็พยายามต่อไป ผมต้องขับรถขึ้นลงบ่อนอกถึงสองเที่ยว กว่าจะได้เห็นวาฬ เพื่อนผมไปเฝ้าแล้วห้าวัน ยังไม่ได้เจอสักครั้ง เขาก็ยังคงพยายาม

          วาฬอยู่ในทะเลกว้างใหญ่ ไม่มีใครบอกได้ว่าเขาจะขึ้นมาเมื่อไหร่? ไม่เหมือนสัตว์อยู่ในกรงหรือปลาอยู่ในตู้ แต่ขอสักครั้งเถอะ...สักเพียงครั้งเดียว เมื่อสัตว์ใหญ่ที่สุดในโลก โผล่พรวดขึ้นมาอยู่หน้า ไม่ให้สุ้มเสียง ไม่มีสัญญาณ ไม่มีอะไรบอกล่วงหน้าคุณได้เลยว่า วินาทีต่อจากนี้ไป คุณกำลังจะได้เห็นอะไร?

          ภาพที่เห็น ทำให้ลืมเหนื่อย ลืมความลำบาก ลืมเงินทองที่เสียไป ลืมออฟฟิศและหน้าเจ้านาย เพราะวินาทีนั้น กลางทะเลเวิ้งว้าง มีเพียงคุณและวาฬแห่งบ่อนอก

          ความทรงจำ...ที่คุ้มค่ากับการทุ่มเท ไม่ว่าด้วยประการใดทั้งปวง

          ขอบคุณ - ชาวบ้านบ่อนอกทุกคน น้องจันทร์ คุณกนกพรรณ แสงสุริยะ และสาวน้อยร้อยชั่ง เจ้าของภาพแสนสวยครับ