Last Update : Friday 23 February, 2001 2:02 AM

เรื่อง... ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์/ภาพ... ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์, สกลพรรณ ทิพานันท์, นัท สุมนเตมีย์

ชั่วชีวิต...หมึกกระดอง หอยไร้เปลือก เรือดำน้ำธรรมชาติ หมึกพรางตัว หน้าที่ของน้ำหมึก เมื่อหมึกล่าเหยื่อ เมื่อหมึกมีรัก หมึกออกไข่ ล่าหมึก ไดหมึก ตกหมึกและลอบหมึก เลี้ยงหมึก แสดงความคิดเห็น

เรือดำน้ำธรรมชาติ

          เธอรู้มั้ย? "หอยงวงช้าง" อันเป็นหนึ่งในสัตว์กลุ่มหมึก ถูกนำมาเป็นต้นแบบของเรือดำน้ำ เพราะในเปลือกของเค้ามีรูเล็กๆ เปิดติดต่อกัน มีแกสไนโตรเจนอยู่ภายใน เวลาหอยลอยตัวขึ้นลง จะใช้วิธีปรับปริมาณแกสในเปลือกแต่ละช่อง เหมือนกับเรือดำน้ำที่ปรับปริมาณอากาศใน "อับเฉา" ไม่มีผิด

          คราวนี้คงหายสงสัยว่าทำไมเรือดำน้ำในนิยายเรื่อง "ใต้ทะเลสองหมื่นโยชน์" ถึงใช้ชื่อว่า Nautilus เหมือนชื่อของหอยงวงช้างเปี๊ยบเลย

          หมึกกระดองเป็นสัตว์หากินหน้าดิน ว่ายน้ำไม่ค่อยเก่งเหมือนหมึกหอมหรือหมึกกล้วย เราต้องลอยตัวเลียบพื้นไปเรื่อย หากใช้แรงจากครีบเพื่อยกตัวให้ลอย คงสิ้นเปลืองพลังงานมาก พวกฉันจึงมีกรรมวิธีพิเศษคล้ายหอยงวงช้าง

          ในกระดองของฉันแบ่งเป็นช่อง ภายในมีแกสไนโตรเจนกับของเหลวอยู่เต็มไปหมด เมื่อต้องการลอยตัว ฉันเพียงแค่ดึงของเหลวออกจากกระดอง ปริมาตรแกสจะขยายตัว ความหนาแน่นลดลง ทำให้ฉันลอยขึ้นไปด้านบน ในทางกลับกัน เมื่อฉันปล่อยของเหลวเข้าไปในกระดอง แกสจะมีปริมาตรน้อยลง ตัวฉันก็หนักแล้วจมลงสู่พื้น

          "ดึง" ในที่นี้ไม่ได้ใช้ปั๊มเหมือนเรือดำน้ำ ฉันใช้กระบวนการ "ออสโมซิส" (Osmosis) ไม่รู้เธอเคยเรียนหรือเปล่า? ของเหลวในกระดองกับในเลือดของฉันมีความหนาแน่นแตกต่างกัน สามารถถ่ายเทไปมาระหว่างกันได้ แต่ต้องขึ้นกับปัจจัยอื่นหลายประการด้วยนะ โดยเฉพาะแสง ฉันจะลอยตัวในที่มืดได้ง่ายกว่าในที่สว่าง

          เธอคงรู้แล้วว่า หมึกกระดองลอยนิ่งๆ อยู่กับที่หรือลอยขึ้นลงได้อย่างไร? แต่ถ้าจะไปข้างหน้าหรือถอยหลัง เลี้ยวซ้ายเลี้ยวขวา ฉันจะใช้ระบบเจ็ต

          "ระบบเจ็ต" อธิบายอย่างง่ายๆ คือดูดน้ำเข้ามา ก่อนพ่นออกไปทางท่อที่มีขนาดเล็ก ทำให้เกิดแรงส่งพุ่งไปอีกทางหนึ่ง จะไปด้านไหนเพียงแค่หันท่อฉีดน้ำไปในทิศทางตรงกันข้าม หากเธอคิดภาพไม่ออก ขอให้นึกถึง "เจ็ตสกี" ที่มีพี่เจอุ้มลูกขี่บรืนๆ อยู่ตามบึง

          การเคลื่อนที่ของฉันเริ่มจากกล้ามเนื้อในร่างกายจะขยาย ดูดน้ำเข้าไปในลำตัว จากนั้นฉันพ่นน้ำออกทางท่อที่อยู่ด้านล่างของหัว (Funnel) ความพิสดารอยู่ที่ท่อนี้สามารถหันได้รอบทิศทาง หากฉันอยากไปข้างหน้าก็หันท่อไปด้านหลัง ไปทางไหนเพียงแค่หันท่อไปทางตรงกันข้าม แล้วใช้ครีบช่วยในการพยุงตัว หมึกทะเลจึงเคลื่อนที่ไปได้ในเกือบทุกรูปแบบ แต่หมึกกระดองนี่ยังอ่อนนะ ถ้าเป็นหมึกกล้วยแล้วไปฉิวเลย พวกเค้าเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังเคลื่อนที่ได้เร็วที่สุดในโลก

          ฉันยังมีอวัยวะช่วยในการทรงตัวเรียกว่า "Statocyst" เพื่อบอกทิศทางว่าฉันกำลังขึ้นบนหรือลงล่าง ไปซ้ายหรือไปขวา หลักการทำงานเหมือนกับแท่งกระดูกที่อยู่ในหูของมนุษย์อย่างพวกเธอนั่นแหละ กระดูกหรือ Statolith จะอยู่ระหว่างเซลประสาทแบบขน เมื่อพลิกไปมาตามแรงดึงดูดโลก จะเกิดแรงกดบนขนเหล่านั้นแตกต่างกัน อวัยวะที่ว่าจะพัฒนามากในกลุ่มหมึกที่อาศัยอยู่กลางน้ำ เช่น หมึกกล้วย ที่สำคัญและเท่มากคือหมึกทะเลจัดเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังกลุ่มเดียวที่มีอวัยวะช่วยในการทรงตัว

          เล่ามาถึงตรงนี้ เธอคงรู้แล้วสิว่า ทำไมฉันจึงเป็น "เรือดำน้ำธรรมชาติ" ที่แจ๋วจริงกว่าเรือดำน้ำที่มนุษย์ประดิษย์ขึ้นไม่รู้เท่าไหร่? เรือดำน้ำของพวกเธอน่ะ ยังใช้ระบบใบพัดอยู่เลยไม่ใช่เหรอ

          บอกต่ออีกนิดหนึ่งก็ได้ น้ำที่ฉันดูดเข้ามา เอาไว้ใช้ในการหายใจด้วย พวกฉันใช้เหงือกที่มีอยู่ 1-2 คู่แล้วแต่ชนิดของหมึก ออกซิเจนในน้ำจะถูก Haemocyanin ภายในเม็ดเลือดจับตัวไว้ คงเหมือนกับที่เธอใช้ฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดจับออกซิเจนจากปอดน่ะ ข้อแตกต่างคือฮีโมไซยานินมีประสิทธิภาพน้อยกว่า จับออกซิเจนได้เพียง 5 เปอร์เซนต์เท่านั้น เลือดของฉันไม่เป็นสีแดง แต่เป็นสีฟ้าอ่อน ๆ หรือไม่มีสีไปเลยจ้ะ

          หมึกแต่ละกลุ่มมีลักษณะเหงือกแตกต่างกันออกไป เลยเกี่ยวข้องถึงเรื่องถิ่นที่อยู่อาศัยด้วย ขอยกตัวอย่างให้ฟังนะ อย่างนายหมึกหอม พวกนี้จะไม่มีขนเล็ก ๆ หรือ Cilia บนซี่เหงือก เลยไม่สามารถทำความสะอาดเหงือกได้ พวกเค้าต้องอยู่กลางน้ำหรือบริเวณที่มีน้ำใส จะมาอยู่ตามพื้นหรือที่มีน้ำขุ่นไม่ได้ ตะกอนจะตกทับเหงือกจนหายใจไม่ออกตายอนาถในที่สุด

Copyright © 1999-2001 TalayThai.com All right reserved.
comment to webmaster@talaythai.com