Last Update : Tuesday 29 May, 2001 5:18 PM

เยี่ยมวิมานเมืองพิมาย
เกริ่นนำ ปราสาททั่วเมืองไทย อดีตของพิมาย ใครสร้างปราสาท? ราชวงศ์มหิธร ปราสาทที่แตกต่าง พิมายสมัยคุณหลวง เมืองเก่าและเมืองแขก เที่ยวพิพิธภัณฑ์ บุกปราสาท เที่ยวปราสาท ของดีที่พิมาย พิมายปะทะนครวัด ขอบคุณมากค่ะ บูรณะพิมาย เอกสารประกอบการเขียนบทความ    พระปาจิตกับนางอรพิน
แสดงความคิดเห็น แผนที่ ข้อมูลที่พัก ข้อมูลการเดินทาง

ปราสาทที่แตกต่าง

          ปราสาทแต่ละแห่ง แม้จะสร้างมาในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ย่อมมีความแตกต่างกันออกไปบ้าง สำหรับพิมายมีจุดเด่นอยู่หลายประการ แต่ดาวนำมาชี้ให้ชัด 2 อย่าง หนึ่งคือทิศที่ปราสาทหันหน้า อีกหนึ่งคือศาสนาหลักของพิมาย

          บรรดาปราสาทต่างๆของขอม ส่วนใหญ่หันหน้าไปทางทิศตะวันออก เช่น พนมรุ้ง เมืองต่ำ มีเพียงไม่กี่แห่งที่หันไปทางอื่น เช่น นครวัด คาดว่าที่นี่ถูกสร้างเป็นสุสานของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 จึงหันไปทางทิศตะวันตก แต่พิมายหันไปทางทิศใต้

          เหตุผลที่พิมายหันไปทางนี้ มีสมมติฐานหลายอย่าง เช่น เป็นศาสนสถานของพุทธศาสนา ทิศใต้จัดเป็นทิศสำคัญหรือทิศแห่งการมีชีวิต ตามความเชื่อว่า "วัดเชตวัน" ที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่นานที่สุด หันหน้าไปทางทิศใต้ นอกจากนี้ ทิศใต้ยังถูกกำหนดให้เป็น "ทิศหัวนอน" สำหรับคนไทยสมัยโบราณ ดังคำในศิลาจารึกของพ่อขุนรามฯ

          อะไรก็ดีอยู่หรอกค่ะ เพียงแต่ว่ามีปัญหานิดหน่อย สำหรับสมมุติฐานนี้ เพราะปราสาทพิมายที่หันหน้าไปทางทิศใต้ ไม่ได้หมายความว่าตรงเป๊ะซะทีเดียว ความจริงพิมายหันเป็นทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ทำมุมประมาณ 20 องศาจากทิศใต้ จึงน่าสงสัยว่า พิมายหันไปทางทิศใต้เพื่อศาสนาพุทธจริงมั้ย?

          คราวนี้ก็มีอีกสมมุติฐานหนึ่ง บอกว่าพิมายหันไปทางใต้เพื่อให้ตรงกับถนนจากเมืองพระนคร แต่...ย้ำไว้นิดว่า เมืองพระนครในที่นี้ไม่ใช่นครวัด เพราะสมัยนั้นนครวัดยังไม่ได้สร้าง คาดว่าหมายถึงเมืองยโศธรปุระ มีศูนย์กลางอยู่ที่ปราสาทพนมบาแคง (Phnom Bakeng) ที่ตั้งอยู่บนยอดเขาสูง 67 เมตร ห่างจากนครวัดประมาณ 1.3 กิโลเมตร

          แต่สมมุติฐานนี้ยังไม่เคลียร์เช่นกัน เพราะเมืองพระนครเอียงจากทิศใต้ไปทางตะวันออก 35 องศา จึงหันไม่ตรงกับทิศของปราสาทพิมาย ผู้ที่สนับสนุนสมมุติฐานนี้อธิบายว่า โธ่เอ๊ย...อย่าคิดมาก บางครั้งพื้นที่สร้างปราสาทอาจจำกัด จำต้องบิดเบี้ยวไปบ้าง เช่น พิมายมีแม่น้ำมูลและลำน้ำจักราชอยู่รอบด้าน อาจสร้างแล้วทิศเอียงนิดหน่อย

          คุณผู้อ่านลองพิจารณาเอาเองนะคะว่าเป็นแบบไหนแน่? ดาวขอแค่ให้ข้อมูล คราวนี้หนูจะกล่าวถึงความแตกต่างประการที่สอง นั่นคือพิมายสร้างขึ้นมาเพื่อเป็นศาสนสถานของพุทธศาสนา ลัทธิมหายาน

          หลายคนอาจสงสัยว่าขอมนับถือศาสนาฮินดูมิใช่เหรอ? ความจริงคืออิทธพลของศาสนาฮินดู ลัทธิต่างๆ รวมทั้งศาสนาพุทธ ปะปนกันอย่างแยกไม่ออก

          ตลอดช่วงเวลาในอาณาจักรขอม บางแผ่นดินก็เน้นหนักด้านใดด้านหนึ่ง แต่ศาสนาหรือลัทธิอื่นยังสอดแทรกอยู่ โดยเฉพาะสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 และพระเจ้าชัยวรมันที่ 6 ทั้งสองพระองค์อุปถัมน์ทั้งศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ นอกจากนี้ พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ซึ่งช่วยสร้างพิมายในยุคหลัง พระองค์เลื่อมใสศาสนาพุทธเป็นอย่างมาก

          บางคนสนใจเรื่องสถาปัตยกรรม บอกว่าทำไมพิมายที่เป็นวัดของพุทธ เมื่อเทียบกับปราสาทอื่นที่เป็นเทวสถานของศาสนาฮินดู ถึงมีรูปร่างเหมือนกันเปี๊ยบเลย?

          คำตอบคือรูปทรงปราสาทไม่เกี่ยว จุดบ่งชี้ที่สำคัญคือทับหลัง 4 อันที่อยู่รอบห้อง "ครรภคฤหะ" หรือห้องชั้นในของปรางค์ประธาน (Garbhagrha - กล้าๆอ่านออกเสียงหน่อย)

          ทับหลังรอบห้องนี้ถือว่าสำคัญที่สุด บอกถึงศาสนาหลัก สำหรับพิมายเราพบทับหลังเกี่ยวกับเรื่องในพุทธศาสนาทั้งสิ้น (เชิญอ่านเรื่องพร้อมชมภาพในหน้าสี) เรายังพบพระพุทธรูปปางนาคปรกอีกหลายองค์ ส่วนใหญ่เก็บอยู่ในพิพิธภัณฑ์พิมายฯ แต่มีพระพุทธรูปจำลองอยู่ในห้องครรภคฤหะให้ชมแทน

          ดาวยังมีถ้อยคำในศิลาจารึกปราสาทพิมายที่ 3 ซึ่งบอกข้อความไปแล้วตอนต้นเรื่อง กล่าวถึงรูปเคารพของพระโพธิสัตว์ไตรโลกยวิชัย ที่ประดิษฐานอยู่ในปราสาท พระโพธิสัตว์เป็นรูปเคารพของศาสนาพุทธ หมายความว่าพิมายสร้างขึ้นเพื่อศาสนานี้ตั้งแต่แรกเริ่ม มิใช่มาเปลี่ยนแปลงในภายหลัง

          ข้อมูลในเอกสารทุกฉบับตรงกัน พิมายสร้างเพื่อพุทธศาสนาแน่นอน

 

Copyright © 1999-2001 TalayThai.com All right reserved.