ปููทหารยักษ์สายพันธุ์ใหม่

ปูทหารยักษ์ปากบารา
Mictyris sp.

กลุ่มปูทหาร

ปูทหารเป็นปูที่พบตามชายหาดทั่วไป มีขนาดเล็ก กระดองกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร หากินซากพืชสัตว์และสารอินทรีย์ตามชายหาด จึงมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อระบบนิเวศ ในฐานะผู้ทำความสะอาดให้ชายหาด
ปูทหารในโลกมีอยู่ 2 วงศ์ (Family) 65 ชนิด (Species) ปูทหารในประเทศไทยมีอยู่ 13 ชนิด แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ 1. กลุ่มปูทหาร (Family Dotillidae) พบ 12 ชนิด ขนาดเล็ก กระดองกว้าง 1 เซนติเมตร พบทั่วไปตามชายหาดต่าง ๆ ทั่วทะเลไทย 2. กลุ่มปูทหารยักษ์ (Family Mictyridae) มีรายงานเพียง 1 ชนิด เคยพบที่ชลบุรีเมื่อนานมาแล้วแต่ไม่มีรายละเอียดชัดเจน

การศึกษา

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ร่วมกับภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง ม.เกษตรศาสตร์ จัดทำโครงการ Biodiversity Hotspots เพื่อศึกษาด้านความหลากหลายทางชีวภาพของสิ่งมีชีวิตทั้งบนบกและในทะเล คณะผู้ศึกษาจากโครงการนำโดยผู้เชี่ยวชาญสิ่งมีชีวิตกลุ่มปู ผศ. พันธุ์ทิพย์ วิเศษพงษ์พันธ์ ได้สำรวจพบปูทหารที่มีลักษณะแปลกประหลาดในบริเวณหาดปากบารา จังหวัดสตูล ในเดือนพฤศจิกายน 2553

ลักษณะของปูทหารยักษ์

กระดองกลมโค้งนูน สีเทาอมฟ้า ขนาดความยาว 15 มม. ความกว้าง 14 มม. บนกระดองแบ่งเป็นเนินด้วยร่องลึก (groove) โดยเนินบริเวณเหนือเหงือก (branchial region) ทั้งสองด้านยกตัวสูงชัดเจน และมีร่องและเนินบริเวณเหนือหัวใจ (cardiac region) ชัดเจน ก้ามสีครีมเหลือง โค้งลงและวางตัวในแนวตั้งกับด้านหน้าของตัวปู ขาเดินมีสีน้ำตาลอ่อน ที่บริเวณปล้องที่ 3 (ischium) และปล้องที่ 4 (merus) ของด้านล่างของก้าม มีหนามแหลมปล้องละ 1 อัน ก้านตาสั้น เบ้าตาเล็กมาก มีหนามที่ขอบด้านข้างกระดองด้านหน้า (anterolateral) 1 คู่ บริเวณขอบหลังของกระดองมีแผงขนสั้นๆ ปล้องท้องตัวผู้แยกจากกันชัดเจน โดยปล้องที่ 7 มีขนาดเล็กแตกต่างจากปล้องอื่น ๆ ชัดเจน ช่องปากกลมนูน มีขากรรไกรคู่ที่ 3 เป็นแผ่นกลมขนาดใหญ่ และมีขนเล็กๆ จำนวนมาก

ปูทหารยักษ์พบบนหาดทรายปนโคลน บริเวณหาดปากบารา พฤติกรรมที่เห็นชัดคือการเคลื่อนที่และหยุดเป็นระยะ ต่างจากปูทหารทั่วไป ยังขุดทรายมาสร้างสันทรายรอบตัวเป็นรูปวงกลม

ปูทหารยักษ์ปากบารามีบทบาทสำคัญทางด้าน environmental service ในการช่วยย่อยสลายซากสิ่งมีชีวิตที่อยู่บนตะกอนเป็นอาหาร ทำให้เกิดการหมุนเวียนของอินทรีย์สาร การขุดรูทำให้เพิ่มปริมาณออกซิเจนลงในดิน

ปูทหารยักษ์ปากบารามีความเป็นไปได้สูงที่จะใช้เป็น Biomonitor ในการบ่งชี้ปริมาณของโลหะหนักในระบบนิเวศทางทะเล เช่นเดียวกับที่มีการศึกษาในปูทหาร (Mictyris brevidactylus) ที่พบว่ามีความสามารถในการสะสมโลหะหนักไว้ภายในตัวสูงเช่นเดียวกับหอยนางรม

จากการสำรวจในพื้นที่ พบปูทหารยักษ์จำนวนหนึ่ง แต่จำเป็นต้องการมีการศึกษาเรื่องประชากรและพฤติกรรมในรายละเอียดต่อไป

ความสำคัญของปูทหารยักษ์

อาจเป็นปูชนิดใหม่ของโลก (ทีมงานส่งตัวอย่างไปให้ผู้เชี่ยวชาญเรื่องปูที่ประเทศสิงคโปร์และประเทศออสเตรียเลีย ยืนยันว่าอาจเป็นชนิดใหม่ของโลก กำลังอยู่ระหว่างตรวจสอบ DNA)
เป็นปูทหารที่ใหญ่ที่สุดและหายากที่สุดในประเทศไทย
มีศักยภาพในการต่อยอดเพื่อเป็นตัวแทนของสิ่งมีชีวิตที่ช่วยเสริมภาพลักษณ์ของจังหวัดสตูลและพื้นที่ภาคใต้

ความเกี่ยวข้องระหว่างปูทหารยักษ์กับโครงการพัฒนาปากบารา

ปูชนิดนี้หายากและมีความสำคัญอย่างมากในด้านความหลากหลายทางชีวภาพ อีกทั้งยังมีศักยภาพในการก่อให้เกิดประโยชน์ด้านต่าง ๆ ต่อประชาชนในท้องถิ่น เช่น การท่องเที่ยว การเสริมสร้างเอกลักษณ์ ความหลากหลายทางชีวภาพ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ฯลฯ ปูชนิดนี้มีโอกาสพบง่ายในพื้นที่ (เฉพาะปากบารา) นักท่องเที่ยวและผู้สนใจจึงมีโอกาสพบเจอปูได้โดยสะดวก

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาพื้นที่อาจทำให้เกิดผลกระทบต่อปูทหาร เพราะ
ปูอาศัยบนชายหาดปากบารา ใกล้กับพื้นที่ซึ่งกำลังมีแผนว่าจะพัฒนา

ปูพบเฉพาะถิ่นนั้น มีความเสี่ยงสูง

การศึกษาในรายละเอียดจึงเป็นเรื่องจำเป็น ทั้งประชากรปู พฤติกรรม ความสำคัญต่อระบบนิเวศ ฯลฯ เพื่อระบุผลกระทบให้ชัดเจน

การดำเนินงานต่อไป

ภาควิชาฯ จะดำเนินการเพื่อยืนยันชนิดปูและตั้งชื่อปูต่อไป

ภาควิชาฯ จะพยายามศึกษารายละเอียดขั้นต้นเกี่ยวกับปูชนิดนี้ อย่างไรก็ตาม งบประมาณที่มีจำกัดทำให้สามารถทำได้เพียงระดับขั้นต้น

รายละเอียดเพิ่มเติม ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ หัวหน้าภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง ม.เกษตรศาสตร์